четверг, 14 мая 2015 г.

Вальпух Пухеля. Исследователь Якутии. Койданава. "Кальвіна". 2015.




     Александр (Алесь) Николаевич Карлюкевич - род. 6 января 1964, г. в  д. Затитава Слобода Пуховичского района Минской области БССР - СССР.
    Закончил отделение журналистики Львовского высшего военно-политического училища (1985) и Академию управления при Президенте Республики Беларусь (2002). В 1981-1995 гг служил в Вооруженных Силах СССР и Республики Беларусь. Воинское звание – подполковник.
    Работал в газетах «Во славу родине», «Звязда» (1995-1998), «Чырвоная змена» (1998-2002) - главный редактор, «Советская Белоруссия» (2002-2006). В 2006-2011 гг. директор редакционно-издательского учреждения «Литература и искусство». Одновременно в 2009-2011 гг. главный редактор газеты «Літаратура і Мастацтва», что входило в состав РВУ.
    8 ноябре 2011 года предназначенный главным редакторам газеты «Звязда». С ноября 2012 года - одновременно выполняющий обязанности, с декабря 2012 - директор-главный редактор Издательского дома «Звязда». С октября 2011 года одновременно является председателем Минского областного отделения Союза писателей Беларуси. Автор ряда краеведческих книг. Член Союза журналистов Беларуси. Член Союза писателей Беларуси. Лауреат премии Президента Республики Беларусь «За духовное возрождение». Почетный гражданин Пуховичского района Минской области. Профессор А. М. Карлюкевич делится секретами своего профессионального мастерства с молодежью на кафедре периодической печати Института журналистики БГУ.
     В начале 90-х годов прошлого столетия, тогда еще капитан А. Карлюкевич, сотрудник республиканский газеты БВО «Во славу родины», прислал в республиканскую библиотеку Якутской АССР имени Пушкина письмо, в котором говорилось, что он белорусский исследователь, изучающий белорусов в Якутии и попросил прислать о таких сведения.


    Валентина Николаевна Павлова, то время заведующая Отделом национальной и краеведческой литературы, а впоследствии Заслуженный работник культуры РС (Я), Отличник культуры СССР, с 2000 г. - заведующая Отделом редких и ценных документов, которой передали это письмо, никак не могла понять, как на него ответить.
    Дело в том что известные уроженцы теперешней территории Беларуси, считали себя русскими или поляками. Да и знала Павлова только одного читателя белоруса – Ивана Антоновича Ласкова. По всей вероятности ответ на это письмо - повис в воздухе...
    Произведения:
    Карлюкевіч А.  Марціновіч Алесь Андрэевіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 т. Т. 5. Мінск. 1999. С. 81.
    Літаратура:
    Марціновіч А. Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 т. Т. 6. Кн. 2. Мінск. 2003. С. 397.
    Хазянін А.  Наш зямляк Алесь Карлюкевіч — адзін з выдатных даследчыкаў-краязнаўцаў. // Пухавіцкія навіны. Мар'іна Горка. 10 студзеня 2014.
    Вальпух  Пухеля,
    Койданава.

                                                           ЖИВАЯ  СВЯЗЬ  ВРЕМЕН
    История каждой национальной литературы знает яркое начало. И особенность ее, как правило, в том, что находился смелый человек, озаривший сам свой путь и путь своего народа неравнодушием. Белорусская литературная критика, публицистика тоже имеют свою звезду — Сергее Полуяна, столетие со дня рождения которого пришлось на 1990 год.
    Родился Сергей Полуян в белорусской глубинке — на Гомельщине. Многими жизненными перипетиями было омрачено детство литератора. Хотя, впрочем, как делить года, как вести им счет в отношении Сергея Полуяна? Ушел он из жизни девятнадцати с половиной лет...
    Впервые творческое наследие человека, числившего себя социал-демократом, пришло отдельной книгой к читателю в 1986 году. Во вступлении к сборнику известный писатель Иван Шемякин писал: «Бедность, голод, итог — болезнь. И давление моральное, давление царской центры, полное отсутствие возможности сказать открыто свое слово об угнетенном народе, в его судьбе и его борьбе. Изредка удается опубликовать статью о возрождении национального самосознания белорусов, украинцев, чувашей, якутов. Вот куда устремлялась мысль борца! Как широко охватывал он свет!».
    Буквально недавно (к несчастью, мизерным тиражом — 2628 экземпляров; на всю-то Беларусь!) увидела свет книга Татьяны  Кабржицкой и Вячеслава Рагойши «По следам падающей звезды». Известные в республике литературоведы открывают читателю собранные ими материалы о жизни и творчестве С. Полуяна. Вспоминают исследователи и статью его — «Якуцкое национальное движение».
    Она была опубликована в газете «Наша нива» — в № 43 за 1909 год. Псевдоним Сергея Полуяна — С. Ясанович. Авторы книги подчеркивают: «С. Полуян первый в белорусской дореволюционной печати написал о... якутах («Якутское национальное движение»), о которых вообще мало кто знал в Белоруссии того времени... Он рассказал соотечественникам о национальном возрождении, которое связывал с движением трудящихся, низов... Белорусский публицист верил в светлое будущее малых народов Российской державы. Якуты, писал, в частности, С. Полуян, «работают не покладая рук и смело с надеждой ожидают лучших времен. И они дождутся их».
    В своей статье Сергей Полуян дает информацию о культурной жизни в Якутии, о том, что свидетельствует о возрождении национальных начал. Пишет о зарождении «Общества расширения грамотности», о том, что в 1906-1907 годах в Якутске был национальный театр. Рассказывает белорусскому читателю об издании газет «Якутский край» и «Якутская мысль».
    Сергей Полуян статьей, посвященной якутскому национальному движению, утверждал мысль, что каждый народ имеет право на самоопределение.
    Думается, что родоначальника в становлении первых связей Белоруссии и Якутии— Сергея Полуяна, как и другого нашего земляка—Эдуарда Пекарского, якутский народ будет помнить. А лучшая память — это животворные, неисчезающие, деятельные узы братской- дружбы наших народов.
    А. КАРЛЮКЕВИЧ,
    журналист.
    г. Минск.
    /Социалистическая Якутия. Якутск. 20 декабря 1990. С. 3./


                                                                  ИСТОКИ  ДРУЖБЫ
    Кажется, совсем недавно, даже белорусскому читателю, ничего не говорило имя поэта Алеся Гаруна. И вдруг, подобно звезде, разорвавшей ночную темноту, на полках книжных магазинов появилось факсимильное издание его поэтического сборника «Материнский дар». А в печати имя Алеся Гаруна на равных зазвучало с именами Максима Богдановича, Якуба Коласа, Янки Купалы.
    Сила, неординарность творчества, личности Гаруна — в глубоком, подлинном осознании трагизма народной судьбы, в стремлении через боль определиться в выборе дороги для себя и для родного народа.
    Вот уже автору поэтической книги «Материнский дар», увидевшей впервые свет, в 1914 году, посвящен, научно-популярный очерк Владимира Казберука «Светлой свободы звучный звон». Вышел он отдельным изданием в нынешнем 1991 году в минском издательстве «Наука и техника».
    Автор повествования — ученый-литературовед В. Казберук обращает внимание читателей, на то, что поэт-революционер находился в ссылке в суровом крае — Якутии. Одна из причин ареста — обвинение Алеся Гаруна (его настоящее имя и фамилия Александр Прушинский) в печатании прокламации «Ко всём трудящимся».
    Вот какие сведения о сибирском периоде жизни поэта приводит Максим Горецкий в «Истории белорусской литературы», изданной в 20-х годах: «...ссылку отбывал Гарун в Киренском уезде. Сначала жил в небольшом чолдонском селе Макаровском, у реки Лены — 71 верста от Киренска. Занимался там столярными и плотницкими работами... От 1914 года Гарун был на Лене водоливом, доплывал аж до Якутска. На барже № 18 готовил он к печати свой сборник «Материнский дар», отправленный осенью 1914 г. в Вильно. В 1915 г. поэт отправился на прииски в Бодайбо, где и дождался революции».
    Вот так и жило белорусское слово в далекой стороне. Хранил теплоту родного края в себе Алесь Гарун. Посылал свои стихи, письма в виленскую газету «Наша нива».
    Вот, пожалуй, и все скупые строки, уводящие нас в давнюю историю...
    А. Карлюкевич,
    журналист.
    г. Минск.
   /Социалистическая Якутия. Якутск. № 37 (21069). Пятница. 22 февраля 1991. С. 3./




                                                    ЗГАДКА  ПРА  Ф. АЛЯХНОВІЧА
    Беларус Алесь Баркоўскі — уважлівы дасьледчык беларуска-якуцкіх гістарычных, культурных і літаратурных сувязей. Яно зразумела. Як толькі сыходзіць з Лены сьнег, сьпяшаецца мінчанін А. Баркоўскі ў далёкі Якуцк на працу. А надарыцца там вольная хвіліна, то працуе ў мясцовай бібліятэцы, чытае даўнія газэты і часопісы. І шмат што знаходзіць цікавага.
    А вось нядаўна Алесь Баркоўскі пазнаёміў якуцкага чытача з урыўкам з успамінаў вядомага беларускага драматурга Францішка Аляхновіча “У кіпцюрах ГПУ”. Справа ў тым, што ў сваіх запісах наш зямляк, прайшоўшы цераз Салаўкі, згадваў і якуцян — сталінскіх вязьняў. У цэнтры ўрыўка, падрыхтаванага і перакладзенага на рускую мову А. Баркоўскім, — сустрэча астрожнікаў з Максымам Горкім.
    Публікацыя ажыцьцёўлена ў газэце “Молодежь Якутии”.
    Алесь Карлюкевіч
    /Голас Радзімы. Мінск. 25 лютага 1993. С. 4./



                             КАК БЕЛОРУС ЯКУТАМ РОДНОЙ ЯЗЫК ВОЗВРАЩАЛ
    Уникальным, богатым на путешествия и экспедиции белорусов по миру считается XIX столетие. Правда, чаще случалось, что путешествия эти приходилось совершать в результате насилия. Если кто даже и сам убегал за границу, причины тому были не самые добрые - правительство царской России боролось с белорусскими патриотами, с теми, кто сражался за волю своего народа.
    Потому и в Сибирь - к известным каторжным местам - не пересыхал ручеек из Беларуси. Так, за революционную деятельность попал в Якутию и наш земляк Эдуард Пекарский (родом он с когдатошнего Игуменского уезда - теперь Смолевичский район Минской области).
     Арестовали революционера в Москве. До того времени наш земляк вел подпольную работу в разных регионах Российской империи. Суд признал, что Пекарский «виноват в принадлежности к тайному обществу, которое поставило цель свергнуть при помощи силы государственный и общественный порядок». Приговор был следующим: «Лишить его имущественных прав и выслать на каторжные работы в рудники сроком на 15 лет». Правда, судьи все же смилостивились - и Пекарского отправили в ссылку в Якутию.
    2 ноября 1881-го года Эдуард Пекарский вместе с конвоем попал в Якутию. Отправили в Первый Игидейский нослег Батырского улуса (нослег - соответствует волости, нынешнему сельсовету, улус - уезд, по-современному - район). За 230 верст от Якутска.
    Познакомившись с окрестными местами, Эдуард Пекарский начал изучать культуру, быт якутского народа. Постепенно убедился и в том, что якутский язык не очень разработан. Прилагательные нельзя совместить с существительными. Нельзя сказать: «Солнечное лето». Получалось вроде того: «Солнечным лето». Представьте себе, как тогда можно разговаривать.
    Невыразительными были окончания. Все это и беспокоило Эдуарда Пекарского. Потихоньку он овладел устным якутским языком, выступал в роли переводчика. Но это же было всего только начало работы. Вскоре наш земляк начал осваивать и песенный фольклор якутов, их былины, легенды и предания. Знакомство с песнями и сказками якутов, с героическим эпосом убедило Пекарского, что язык фольклора более чистый, утонченный.
    Для работы Пекарский завел две тетради. В одну из них записывал якутские слова с переводом на русский язык, в другую тетрадь - русские слова с переводом на якутский.
    Работа со словарем складывалась не совсем просто. Чтобы как-то прожить, необходимо было заниматься хозяйством. А как только случалась пауза, свободная минутка, Пекарский входил в мир якутских слов, искал местные соответствия русским словам.
    Были у создателя якутского словаря и добровольные помощники. Среди них отец Дмитрий (светская фамилия Попов). На то время в церкви имелась религиозная литература на якутском языке. Правда, там было много ошибок, неточностей. На это и обращал внимание Пекарский.
    В начале 1890-го года наш земляк завершил работу над словарем и выслал его в Восточно-Сибирский отдел Географического общества.
    ...Прошло еще несколько лет. Работу Пекарского, его самоотверженность в деле служения не только якутскому народу, а и России вообще, заметили государственные чиновники. В 1907-ом году Академия наук России издала первый выпуск «Словаря якутского языка». Пекарского наградили золотой медалью Академии наук. А с 1907 по 1918 годы под редакцией Пекарского увидело свет восемь выпусков трехтомного издания «Образцов народного творчества». Ученый опубликовал и немало статей, в которых рассказывал русскому читателю об истории, быте, этнографии якутского народа. Своими трудами Пекарский привлек внимание исследователей к Якутии, ее материальной и духовой культуре. Вскоре начала развиваться и литература на якутском языке. Один из ее первопроходцев - А. Кулаковский - назвал нашего соотечественника «отцом якутской литературы».
    Умер Эдуард Пекарской 29 июня 1934 года. Правительство Якутской АССР (и тогда, и теперь Якутия автономная республика в составе России) в память об ученом установило две стипендии его имени.
    А лучший памятник Пекарскому - его словарь. И то, что якутский народ имеет свой литературный язык.
    Алесь Карлюкевич
    /Качели. № 6. Минск. 2000. С. 2; Алесь Карлюкевіч.  Далёкія і блізкія суродзічы. Мінск. 1999. С. 20-23; Краязнаўчая газета. Мінск. № 4. Чэрвень. 2003. С. 7./

                                                                          СПРАВКА
    Отметим, с прискорбием, что Эдуард Пекарский не считал себя не только белорусом, но даже и литвином. А якуты, в отличие от белорусов, никогда свой язык не теряли и не стесняются, в отличие от белорусов, своего родного языка, и пользуются им повсеместно, начиная от президента и заканчивая самым последним «падшим»...
    Кстати, якуты, в отличие от белорусских исследователей, считают, что наоборот, якутский язык вывел Э. Пекарского в академики...

    “Да, там [у Питере] ходят про нас разные толки, теории и проекты. Напр., один субъект, слывущий знатоком Якут. области, ее аборигенов и языка последних, и кичащийся этим, высказал в качестве авторитета, мысль, сумасбродную для нас, но целесообразную для слушателей его, - мысль, что якутский народ следует переселить на север к морю, а их родину заполнить переселенцами из России. Может быть, Вам проект этого господина покажется странным, но он г.г. нучаларам [руским] показался тогда идеальным...
    Может б., интересуетесь личностью того оратора, который так хорошо знает всю нашу подноготную и который сказал упомянутое слово в Томске, на съезде ученых...
    Как назло забыл я его фамилию, но, когда опишу, узнаете живо.
    Гостил он у нас долго; приехал молоденьким, вертлявеньким, поджареньким, а уехал стареньким, ехидненьким. Сотрапезничал он с нами десятки лет, похваливая наши “тар”, “үөрэ” и “бутугас”. Хвалил он и любил и нашу девицу-красавицу (ныне покойницу), с которой он коротал долгие, зимние вечера под музыкой северной вьюги... Будучи молод и полон жизненных потребностей, он увлекался дикаркой и сильно обескураживался, когда она не понимала его мыслей и... желаний, а он - ее. Во 1-х, поэтому, во 2-х, от нечего делать, он стал записывать лепет своей подруги и учить ее своему языку. Но, так как сам всецело подпал под ее обаятельную власть, то не смог ее научить своему языку, наоборот, - сам научился от нее разговорному и любовному языку якутов, которого сделал своим коньком и на котором сначала поехал в Питер, а теперь едет вверх - по пути славы и великих почестей...
                            Вот, сей-то господин попал случайно раз
                            В среду мужей ученых,
                            Не испытавших севера ни игр суровых,
                            Ни моря льдистого проказ.
                            Чтоб показать умишка глубину,
                            Чтоб доказать патриотизма вышину,
                            Сказал герой такое слово,
                            Слыхать не приходилось мне какого;
                             «Якут-пигмей привычен к холоду морей,
                            Ему приятен край, где царствует Борей.
                            Зачем их нам не гнать в страну,
                            Какая им по сердцу и нутру!
                            А прежни пашни их и избы,
                            То, чем лежать им, гнить без пользы,
                            Да достаются детям нашим, как надел,
                            Чтоб уходя народ вздыхать об их не смел...
                            И труженик смешон мне кропотливый сей:
                            Плоды* трудов своих кровавых,
                            Над чем кряхтел от юности своей,
                            Продать решил за миг един похвал неправых!
                            Частенько хоть, тайком порой - ночной
                            Скорбеть он будет думой и душой,
                            Но труд его погибнет так бесславно
                            Ничей не радуя и взор;
                            А Эсперанто, Воляпюк, Липтэй вздохнут злорадно;
                            Заслужит же он лишь обиженных укор...
                            [* Словарь якутского языка]
    Не думайте-же, однако, друзья мои, часто я настроен хорошо, потому и пою, - нет, это - смех сквозь слезы, это – “пир во время чумы”. /Кулаковский А.  Якутской интеллигенции. Якутск. 1992. С. 36-38./
    Вальпух  Пухеля,
    Койданава.

                                                           ЗЯМЛЯК-ЛІТАРАТАР З ЯКУЦІІ
    У бібліяграфічным даведніку “Писатели Восточной Сибири”, выдадзеным у Іркуцку ў 1973 г., ёсьць пазнака пра публікацыю “Апавяданьняў пра Айюнскага» у шостым нумары “Хотугу Сулус” (“Палярнай зоркі”) за 1960 г. Аўтар - В. В. Бялыніцкі-Біруля. Ніякага сумневу, што прозьвішча наша, беларускае. Але ж хто ён - беларускі сябар пачынальніка сучаснай якуцкай літаратуры?
    Вядома ж, не Вітольд Каятанавіч, славуты мастак. А мо... Памяць ліхаманкава згадвае нарыс з кнігі В. Грыцкевіча «Ад Немана да берагоў Ціхага акіяна». Героі таго ўнікальнага тома - ураджэнцы Беларусі, якія пракладалі новыя маршруты ў Сыбіры і на Далёкім Усходзе.
    Адгарнуўшы вокладку, знаходзім і патрэбны расповед: у нарысе “За ружовай чайкай” гісторык і краязнаўца знаёміць з заолягам Аляксеем Андрэевічам Бялыніцкім-Бірулем. Гады жыцця - 1864-1937. Але ж у Сыбірьі ён быў толькі падчас Палярнай экспэдыцыі: улетку 1902 г. на востраве Новая Сыбір, на поўнач ад Якуціі, вывучаў незвычайную птушку - ружовую чайку. Прытым у героя нарыса В. Грыцкевіча іншыя ініцыялы, і дасьледчык ніводным словам не згадвае пра сустрэчы Бялыніцкага-Бірулі з Айюнскім. А меў бы месца такі факт, дык наўрад ці абышоў бы яго ўвагай пільны біёграф многіх нашых землякоў. Зрэшты, Платон Айюнскі і нарадзіўся толькі ў 1893 г. Словам, заоляг Бялыніцкі-Біруля тут ні пры чым.
    Відаць, адгадкі адносна В. В. Бялыніцкага-Бірулі трэба шукаць найперш у Якуціі. І аказваецца, што некаторая інфармацыя пра нашага земляка-літаратара ляжыць, па сутнасьці, на паверхні. У тым жа часопісе “Хотугу Сулус” яшчэ ў 1960 г. (у шостым нумары) быў надрукаваны артыкул Л. Габышава “В. В. Бялыніцкі-Біруля”. Тут і здымак сталага веку чалавека ў акулярах, з доўгімі шляхецкімі вусамі. Пасля кароткай біяграфічнай нататкі - публікацыя апавяданьняў, абразкоў нашага земляка ў перакладзе на якуцкую мову.
    На фотаздымку з мэтрыкі вы бачыце дзевяностагадовага чалавека. Цяпер ён жыве ў заходняй частцы горада Якуцка ля возера Сайсар”.
    З гэтай крыніцы, а таксама з іншых публікацый-сьведчаньняў склаўся некаторы партрэт літаратара-прыродазнаўцы Вячаслава Вікенцьевіча Бялыніцкага-Бірулі. Бацькі яго - з Беларусі. Тут, на Беларусі, у сям’і палкоўніка царскай арміі ды настаўніцы французскай мовы і нарадзіўся Слава. Як сьведчаць якуцкія аўтары, прыблізна ў 1869 г. Бацька будучага літаратара ўдзельнічаў у руска-турэцкай вайне. Разам з бацькамі юны Слава пераехаў ва Усходнюю Сыбір, якая і стала любімай старонкай Бялыніцкага-Бірулі на доўгія дзесяцігодзьдзі.
    Адукацыю атрымаў у Іркуцку. А працоўная біяграфія пачалася ў Верхаленску. Там Вячаслаў заняў пасаду бугальтара казначэйства.
    На пачатак стагодзьдзя прыпадаюць і першыя сур езныя крокі Бялыніцкага- Бірулі на літаратурнай і журналісцкай ніве. Малады бугальтар слаў свае допісы ў мясцовыя выданьні – “Восточное обозрение”, “Сибирь”, “Иркутский вестник”, “Губернские ведомости”. Вячаслаў не замыкаўся ў дамку, складзеным з адных лічбаў. Пісаў пра сацыяльнае становішча простага люду. Зараз мо каму не падабаецца такая характарыстыка публіцыстычнага запалу Бялыніцкага-Бірулі, але навошта выкідваць добрае слова з песьні: малады чалавек бараніў рабочых, паляўнічых, пісаў вострыя карэспандэнцыі, фэльетоны. Не раз мясцовыя ўлады спрабавалі прыцягнуць руплівага карэспандэнта да адказнасьці.
    У Верхаленску Вячаслаў Вікенцьевіч пазнаёміўся з палітычнымі ссыльнымі. Двум з іх дапамог уцячы на Захад. Вось як пра гэта ўспамінаў сам Бялыніцкі-Біруля:
    Аказаў дапамогу ва ўцёках... двум ссыльным. Калі б аб гэтым даведаліся, мяне б забілі...”.
    Цікава, што 8 лютага 1880 г. у Іркуцку адбыліся яшчэ адны ўцёкі з удзелам Бялыніцкага-Бірулі. Нашаму земляку-літаратару было тады ўсяго толькі дзесяць-адзінаццаць гадоў. А згадваюцца тыя ўцёкі ў працы С. Ф. Коваля “Польскія ссыльныя і нарадавольскія арганізацыі ва Усходняй Сыбіры ў 1879-1882 гадах”. Вось што піша дасьледчык:
    “...па справе аб уцёках з Іркуцкага турэмнага замка ў ноч на 8 лютага 1880 г. дзевяці нарадавольцаў (I. Калашэнка, Г. Беразнюк. I. Цішчанка, А. Калюжны, П. Позен, Г. Іванчанка, названы “невядомым, параненым у галаву” пры затрыманьні) сьледзтвам было ўстаноўлена, што да ўцёкаў мае адносіны толькі група арыштаваных нарадавольцаў (каля дзесяці чалавек, у іх ліку тры палякі - М. Чачкоўскі, Л. Чарнеўскі і I. Шчапаньскі), а таксама “хавальнік” - палітычны ссыльны А. Лукашэвіч, тэрміновы арыштант - немец Ч. Ф. Лейхнер (быў прыслугаю ў наглядчыка турмы Селіванава і падрыхтаваў уцёкі праз кладоўкі памяшканьня, дзе жыў наглядчык) ды наглядчык шпіталя Бялыніцкі-Біруля, які дастаўляў з цырульні Фрэйнберга “накладныя бароды” для ўцекачоў”.
    Як бачым, яшчэ адзін наш зямляк з роду Бялыніцкіх-Біруляў паўстае з невядомасьці. Таксама пакуль што загадка...
    Але ж вернемся да лёсу Вячаслава Вікенцьевіча. Працу бугальтара, рахункавода, літаратурныя і журналісцкія клопаты ён спалучаў з паляваньнем. Сучасьнікі сьведчылі, што Бялыніцкі-Біруля забіў дваццаць мядзьведзяў, паляваў на лася, на вавёрку. Ды забіць зьвера, прыйсьці дахаты са здабычай - хіба ж гэта зьяўлялася самамэтай літаратара?! Наш зямляк сьпяшаўся ў тайгу як улюбёны ў прыроду чалавек. Неабыякава ставіўся Бялыніцкі-Біруля да браканьераў, усяляк змагаўся са злоснымі гвалтаўнікамі прыроды.
    Спакваля Вячаслаў Вікенцьевіч стаў актыўным карэспандэнтам цэнтральных расійскіх выданьняў. У першую чаргу - часопісаў “Охота”, “Русская охота”. Яшчэ ў ліпені 1905 г. рэдактар часопіса “Охота” зьвяртаўся да яго з просьбаю: “Вы самы актыўны супрацоўнік, вельмі многа дапамагаеце нам. Апішыце, калі ласка, больш падрабязна таежную паляўнічую гаспадарку”.
    Недзе пасьля 1910 г. Бялыніцкі-Біруля перасяліўся ў Якуцк. Займаўся па-ранейшаму фінансавай справай. А ў вольны час карпеў за пісьмовым сталом, хадзіў на паляваньне. Шмат публікацый з явілася ў той час у выданьнях “Ленские волны”, “Якутская окраина”. Вячаслаў Вікенцьевіч з этнаграфічнай дакладнасьцю вымалёўваў якуцкі побыт. Сярод іншых твораў прыцягвае ўвагу ляканічны, па-мастацку сьціслы абразок “Сандра”. У цэнтры апавяданьня - малады якуцкі хлопец, якога завуць Сандра. У публікацыі з уласьцівай аўтару дэталізацыяй расказваецца пра няўдалую спробу Сандры ачысьціць суседзкія пасткі. «Узнагародай» Сандру за тое, што выцягнуў трох чужых зайцоў, стала адпушчаная з апошняй пасткі невялікая страла з мэталічным наканечнікам.
    У тым жа 1915 г. “Ленские волны” зьмясьцілі і невялікае апавяданьне «Чырок». Нескладаны яго сюжэт - пра барацьбу маладой качкі за сваё жыцьцё. Паранены ўжо, куляй зваліўшыся на зямлю, чырок усё ж перад самым носам паляўнічага вышморгвае ў паветра. Чытаючы прыродазнаўчыя, этнаграфічныя артыкулы В. Бялыніцкага-Бірулі, паступова адкрываеш для сябе сьвет якуцкай, сыбірскай прыроды. Многія публікацыі нашага земляка, асабліва апавяданьні, абразкі пра паляўнічую гаспадарку, вандроўкі чалавека са стрэльбай можна параўнаць з творчасьцю (таксама амаль што невядомай сучаснаму чытачу) беларускага даваеннага пісьменніка-прыродазнаўцы Міколы Целеша. Тая ж замілаванасьць у расповедах пра лясныя гушчары, той жа клопат пра жывёл і птушак, увага да іх, а зусім не натуралістычнае апісаньне, як здабываюць паляўнічыя свае трафэі.
    Яшчэ пры жыцьці Вячаслава Вікенцьевіча шэраг яго твораў быў перакладзены на якуцкую мову.
    Літаратурны плён Бялыніцкага-Бірулі мог бы быць, безумоўна, шмат багацейшым: усё ж такі пражыў наш зямляк недзе ажно пад сто гадоў. Але ўсе мы заложнікі часу, пэўных абставін. А галоўнае - тых калізій, што здараюцца са сьветам, краінай, з усімі намі. Пасьля Кастрычніцкага перавароту, паверыўшы бальшавікам, Бялыніцкі-Біруля стаў актыўным удзельнікам многіх мерапрыемстваў, якія праводзіла маладая Савецкая ўлада. Па прапанове яе кіраўнікоў у Якуціі наш зямляк прымаў захады па арганізацыі фінансавай справы ў горадзе, у краі. Але неўзабаве адбыўся новы пераварот. Многія якуцкія бальшавікі былі арыштаваны, вывезены за межы краю. В. Бялыніцкі 10 месяцаў утрымліваўся пад хатнім арыштам. У сьнежні 1919 г. - чарговая зьмена ўлады, калчакаўшчыну разьбілі. І Бялыніцкі-Біруля - зноў актыўны работнік Савецкай улады. У 1920 г., шчыра верачы Саветам, удзельнічаў у нацыяналізацыі банкаў, канфіскацыі маёмасьці купца Кушнарова. У першым складзе ўрада Якуціі Вячаслава Вікенцьевіча прызначылі наркамам фінансаў.
    А з пачаткам калектывізацыі, калі сябар яго - Айюнскі - быў рэпрэсіраваны, Бялыніцкі-Біруля паехаў у калгасы глухога Алёкмінскага раёна, дапамагаў рыхтаваць кадры бугальтараў, арганізаваў фінансава-рахункавую сыстэму. Маючы за плячыма 70 гадоў, Вячаслаў Вікенцьевіч узначаліў алёкмінскую арцель “Сыбірак”. Ды старыя хваробы далі аб сабе знаць.
    Застаўся адзін клопат - літаратурная праца, грамадзкая работа. Вячаслаў Вікенцьевіч - пастаянны аўтар газэты “Социалистическая Якутия” (дарэчы, пасьля вызваленьня з лягера ў гэтым жа выданьні выступаў і беларускі паэт Сяргей Новік-Пяюн).
    Вось тое, што ўдалося адкрыць.
    /Алесь Карлюкевіч. Родныя сляды. Далёкая і блізкая памяць. Мінск. 2015. С. 47-51./


                                                                   ПРИЛОЖЕНИЕ
        Паважаны Алесь Мікалаевіч!
   Атрымаў днямі Ваш ліст. Дзякуй за ўвагу да маёй пэрсоны. Мяне, сапраўды, доўгі час быццам стараліся забыць, не ведаю, чаму. У “ЭЛіМБел” адзначаны пісьменьнікі, што маюць па адной-дзьве кнігі на рускай мове ды яшчэ і не зьяўляюцца беларусамі, ці хаця б ураджэнцамі Беларусі. Мяне ж няма, хаця я друкаваўся ў беларускім друку з 1956 года. Мабыць, адзіная прычына ў тым, што жыву не ў Беларусі і не зьяўляюся членам СП БССР. Пра гэта пісаў С. Грахоўскі ў “Звяздзе” /здаецца, 21 студзеня 1986 г./. Але складальнікі “ЭЛіМБел”, апошні том якой выйшаў праз год, дзе можна было б даць некалькі слоў у дадатку, не зьвярнулі на артыкул ніякай увагі.
    Зрэшты, не думайце, што гэта мяне вельмі маркоціць. Хутка павінен выдавацца нейкі бія-бібліяграфічны даведнік, туды я, здаецца, трапіў з бібліяграфіяй. Яшчэ летась мне дасылалі тое, што падрыхтавалі пра мяне. Бібліяграфіі была толькі палова, прыйшлося дапоўніць.
    На жаль, не маю часу, каб Вам гэтую бібліяграфію перадрукаваць, таму назаву толькі мае кнігі:
    Стихия. Лирика. Мн., 1966. /на рускай мове/
    Белое небо. Стихи. Мн., 1969 /на рускай мове/
    Кружное лета. Мн., 1973. /на бел. мове/
    Хромец. Поэма. Якутск, 1975. /на рускай мове/
    Андрэй-Эндэрэй - справядлівы чалавек або Беларус на полюсе холаду. Маленькая аповесць. Мн., 1978. /на бел. мове/
    Ивановы. Рассказы. Якутск, 1979. /на рускай мове/
    Чароўны камень. Апавяданні. Мн., 1983. /на бел. мове/
    Кульга. Паэма. Мн., 1985. /на бел. мове/
    Лето циклонов. Рассказы и повести. М., «Советский писатель», 1987. /на рускай мове/
    Пищальники не пищат. Повести. Якутск, 1990. /на рускай мове/
    Хутка ў Мінску, у “Мастацкай літаратуры” павінна выйсьці мая кніга “На падводных крылах” /дзьве аповесьці, на бел. мове/. Карэктуру я ўжо чытаў.
    Цяпер наконт Вашых пытаньняў пра беларуска-якуцкія повязі. Партызаны-якуты ў Беларусі, здаецца, былі, але я Вам неадкладна назваць прозьвішчы не магу. Прытым, не выключана, што нейкія якуты-партызыны так і загінулі ў Беларусі, і тут пра іх ніхто не ведае. Я думаю, у гэтым Вам мог бы дапамагчы Музэй айчыннай вайны ў Мінску.
    Мне даводзілася сустрэцца з адным якутам-лётчыкам, які ці то ваяваў у Беларусі, ці то служыў пасьля вайны. Ажаніўся з беларускай. У Якуцію гадоў з 10 назад прыяжджаў з сынам-метысам, таксама лётчыкам. Тады яны жылі ў Брэсьце.
    Па дадзеных, нядаўна апублікаваных у “Вячэрнім Мінску”, у Мінску на сёньняшні дзень жыве 22 якуты. Я думаю, што пэўная частка іх - студэнты, між іншым, Інстытута фізкультуры. Я памятаю, гадоў 7 назад у Мінску ў тралейбусе сустрэў трох якутаў-хлопцаў, што паступалі ў гэты Інстытут /гутарка вялася на працягу двух прыпынкаў/.
    Перачытаў Ваш ліст. Аказваецца, Вы просіце яшчэ фотаздымак... На жаль, даўно не фатаграфаваўся. Можа, як-небудзь іншым разам.
    Бачыў і чытаў Вашу нататку ў “ЛіМе”. /”Іслач”-90/.
    Усяго добрага!
    7 ліпеня 1990 года.
    І. Ласкоў

        Дарагі Алесь Мікалаевіч!
    Атрымаў ад Вас дзьве бандэролі /на 8 і 6 кніг/ і два артыкулы, адзін пра Палуяна, другі пра сваю паэму. Шчыры дзякуй за дапамогу і давер. “На падводных крылах” з дарчым надпісам я, вядома, даслаў бы Вам і без просьбы. Артыкул пра Палуяна аднёс у газэту “Социалистическая Якутия”. Заг. аддзела культуры Сьпірыдонаў Георгій Іванавіч /якут/ прачытаў яго пры мне і сказаў, што матэрыял цікавы. Так што будзем чакаць і спадзявацца. Рэцэнзію на “Кульгу” мне, разумееце самі, прапаноўваць няёмка. Ды, мабыць, і няварта друкаваць яе ў Якуціі ў такім выглядзе...
    З пажаданьнем усяго найлепшага
    І. Ласкоў
    13 сьнежня 1990 г.




    “Бібліяграфічны паказальнік прысьвечаны вядомаму беларускаму пісьменьніку, журналісту, краязнаўцу і перакладчыку, грамадзкаму дзеячу Алесю Мікалаевічу Карлюкевічу”. /Ад складальнікаў. // Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч. Біябібліяграфічны паказальнік. Мінск.2015. С. 3./

                                                        ГЕАГРАФІЧНЫ  ПАКАЗАЛЬНІК
                                                                    На беларускай мове
    Якуцк, г., сталіца Рэспублікі Саха (Якуція) 303, 430, 431, 2216
                                                                     На рускай мове
    Якутск, г., столица Республики Саха (Якутия) 2
    /Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч. Біябібліяграфічны паказальнік. Мінск.2015. С. 368, 372./